جولای 23 2016

روشندل

Category: فلسفهadmin @ 10:31 ب.ظ

«هگل در جایی می گوید همه ی رویدادها و شخصیت های بزرگ تاریخ به نحوی دوبار تکرار می شوند. او فراموش می کند اضافه کند که بار نخست به صورت تراژدی و بار دوم به شکل کمدی».

این جمله از مارکس است و البته در دو دهه ی اخیر توسط روشنفکران ایرانی با نگارش های متفاوت به اشتباه به خود هگل، به ژیژک و چه بسا دیگران نسبت داده شده است. با این که در ده سال اخیر مطالعه ی فارسی من به مراتب کاهش پیدا کرده، در همین اواخر این جمله را در ده ها کتاب، مقاله ی روزنامه، وبلاگ و استتوس شبکه های اجتماعی به قلم روشنفکران از چپ مارکسیستی گرفته تا لیبرال راست گرا در وصف رویدادهای مختلف دیده ام. از روزنامه های اصلاح طلب تا پایگاه های وب.

در این باب به خدمت شما عارضم که:

اولن که مارکس گو این که متفکر بزرگی بود، معصوم نبوده و این را هم با احتیاط بسیار (با لفظ so to say) در وصف ناپلئون و فلان برادر زاده اش گفته نه تمامی رویدادهای دیگر تاریخ از جمله دوم خرداد و ترامپ و پدیده ی پوکی مون.

دوم این که آدمیزاد عقل دارد. حتا اگر روشنفکر باشد و دو سه تا کتاب از مارکس و نیچه و فوکو خوانده باشد که ذخیره ی فکری اش را تا پایان عمر تامین کند، باز هم می تواند دلیل یک ادعا را بپرسد. مثلن این که چرا تاریخ باید دوبار تکرار شود؟ مگر کنتور دارد؟ شاید یک بار یا سه بار تکرار شد. شاید صفر بار تکرار شد یعنی یک چیزی هرگز اتفاق نیافتاد کما این که بیشتر اوقات هم همین طور است. شاید دو بار تکرار شد اما این دفعه برعکس و خانوم ها دست و آقایون رقص. یعنی دفعه ی اول کمدی بود و دومی تراژدی. شاید اصلن هر دوبارش کمدی بود، مثلن همین جمله ی مارکس خودش دست کم دو هزار بار (احتمالن بیشترشان به زبان فارسی) تکرار شده و تقریبن همه ی شان به جز اولی کمدی بوده.

سوم این که به جز نیچه و فوکو خیلی آدم های دیگری در دنیا هستند که حرف های خوبی زده اند. فقط به فارسی ترجمه نشده اند. آدم می تواند از آن ها هم یاد کند و در مقاله هایش استفاده کند. اصلن آدم می تواند به عقل خودش رجوع کند. مثلن خود شما درک تان از بعضی مسائل ممکن است از ژاک دریدا بیشتر باشد. یا دست کم از مترجم فارسی دست سوم اش بیشتر باشد. اصلن باور کنید خیلی از پرفروش ترین رمان های خارجی در ایران و خود نویسنده های شان نیز گاه در کشور خود آن قدر مشهور نیستند که در ایران هستند. یک گزیده ی بسیار محدود و تصادفی از آدم های متفکر به دلایل مقطعی، به صورت ناقص و با درک عوضی و تحریف و جوگیری به زبان فارسی راه باز کرده اند که البته باز اولین ورودشان به زبان فارسی توسط نخستین مترجم دلسوز جای تقدیر دارد، آن هم اگر درست و توسط آدم کاربلد انجام شده باشد که معمولن چنین هم نیست.

در آخر این که آدم بهتر است سعی اش را بکند که ایده های خودش را بپروراند. یا جمله های قصار را از دور و بر خودش جمع کند و مستند کند تا اینکه چیزی را صدباره استفاده کند. مثلن این که مادربزرگ مرحوم ام همیشه می گفت فلان به نظر من خیلی دلنشین تر از این است که میشل فوکو می گوید بهمان. حالا اگر مادربزرگ بعضی ها حرف مهمی از خودش در نکرده – که واقعن بعید است – و طرف مجبور شده دست به دامان یک اسم قلمبه سلمبه شود که ملت باور کنند، خوب دست کم زورش را بزند که اصل ماجرا را به زبان اصلی یا انگلیسی بخواند. یا این که چیزهای بهتری را پیدا کند و به دیگران هم معرفی کند. همه ی این کار ها بهتر از این است که آدم عقل اش را و انتخاب مصرف فکری اش را و اندک مطالعه ی جانبی اش را بدهد دست چهار تا مترجم به ندرت باسواد که میزان نویسنده ی خوب و بد شده اند و معیار روشنفکری و ارزش هایش را برای صد میلیون فارسی زبان تعیین کرده اند.

پ.ن.۱. همین الان فرض کنید که من این مطلب را از پاراگراف دوم جور دیگری ادامه داده بودم. یعنی به جای نقد کاربرد این جمله خودم آن را استفاده کرده بودم، و به اشتباه به نقل از ژان پل سارتر. و مثلن آن را به کودتای ترکیه یا جدایی انگلستان از اتحادیه ی اروپا ربط داده بودم. و این که همین دو کلمه حرف حساب را چپانده بودم در الفاظ پر طمطراق و آن را چنین نگاشته بودم و چنان. فلان عکسِ فلان سفرم را هم (حتمن با عینک دودی و پیپ توی حلقوم) کنار مطلب گذاشته بودم. ده بار بیشتر لایک می خورد. حالا فرض کنید از بقل گورِ آلان بادیو در پاریس هم رد شده بودم، الان فیس بوک دور و برم را ترکانده بود.

پ.ن.۲. نمی خواهم نا آگاهی و بی دغدغگی را ترویج کنم، اما فکر می کنم آدم بهتر است [فقط] تتلو گوش بدهد و طرفدارِ مرتضا پاشایی باشد و اسم نیچه به گوشش نخورده باشد تا این که فکر کند منورالفکر است و وضع اش این باشد. آن طوری امیدِ بیشتری به پیشرفت و تغییرش هست.

پ.ن.۳. بادیو هنوز نمرده. گور هم ندارد. اگر اطلاعات عمومی شما دقیقن در این حد است که این و چنین فکت هایی را می دانید کامنت ندهید و مچ نگیرید. اگر هم نیست، باور کنید که هیچ چیزی را از دست نداده اید.

پیام بگذارید: