اکتبر 29 2016

دوری و دوستی!

Category: علمی,فرهنگadmin @ 9:31 ق.ظ

چرا میمون برای ما زشت است و ملاک تعریف زشتی برای ما انسان ها شده است؟ می گوییم طرف زشت است، عینِ میمون. با وجود این که میمون هم از نظر هوش و هم قیافه از بقیه ی پستاندارها به ما نزدیک تره ما از گاو و گوسفند و اون دیگران زشت تر می بینیم اش. از میمون به اون طرف تر بقیه ی حیوون ها اون قدر از ما متفاوت می شن که انگار از حوزه ی تشخیص چهره ی آدمیزادی خارج می شن و دیگه ما اونها رو تا اون حد زشت یا منزجرانه دریافت نمی کنیم. امروز فهمیدم که به این پدیده می گن Uncanny valley یا «درّه ی وهمی». دلیل تکاملی اش رو نمی دونم چیه ولی می شه حدس زد. این نام محدود به تشخیص و ارزیابی چهره است و در این نمودار هم به جای میمون از زامبی و جسد استفاده شده اما احتمالن پدیده های دیگری هستند که از این قانون به طور کلی پیروی می کنند.

بیان کردن دقیق این قانون یک چالش تعریفی دارد و آن هم این که دو حدّ تعریف این دره ی زشتی هر دو باید تعریف شوند. مثلن تعریفِ «خیلی نزدیک»، جایی که دره شروع می شود، می تواند شامل دیگر انسان ها شود یعنی موجوداتی  که ما به او عادت داریم، با او می گردیم، جفت گیری می کنیم، غذا می خوریم یا در زندگی مدرن سر کار می رویم و در نهایت بودن اش بقای ما رو محتمل تر می کند. کمی دور تر از این دره شروع می شود یعنی موجودات از حلقه ی سود رساندن به ما خارج می شوند اما هنوز آن قدر نزدیک هستند که از منابع یکسان استفاده کند یا به نحو جدی اس بقای ما را به خطر بیاندازد. دره ی وهمی آنجایی تمام می شود که موجودات به حدی از ما متفاوت و دور می شوند که دیگر بقای ما را هم به خطر نمی اندازند

این برداشت تکاملی از این اصل در پرتو قانون دیگری در بوم شناسی به نام «حذف رقابتی» یا «قانون گاوس» منطقی به نظر می رسد. این قانون می گوید دو گونه که آن قدر شبیه یکدیگر هستند که بر سر منابع یکسان رقابت کنند اما آن قدر هم دور که تنوانند تبدیل به یک گونه شوند، یکی شان دیگری را به طور کامل حذف می کند. برای نمونه در موردِ ما و نئاندرتال ها که آن قدر نزدیک نبودیم که به صورت یک گونه در بیاییم اما به حد کافی هم نزدیک بودیم که از منابع یکسان استفاده کنیم، در نهایت آنها حذف شدند. این قانون تعریفی از نزدیکی و دوری به دست می دهد که موجوداتی که به حد کافی ولی نه زیاد از ما دور هستند، منافع ما را به خطر می اندازند. در حالت کلی تر این خطر ممکن است «رقابت» باشه (که زشتیِ نئاندرتال ها را برای ما توجیه می کند)، یا مثلن خطر مریضی (زشتیِ جسد) و یا هردو مثل آدمِ زخمیِ در حال مرگ (زشتیِ زامبی!). قضیه هم آن قدر فوری است که پاسخ ما باید سریع باشد و در حد تشخیص چهره عمل کنه. یعنی مثل مواردی نیست که وقت داریم فکر کنیم یا مثلن احساس عجیبی در مورد کسی داریم و یا به قولی با تیریپ کسی حال نمی کنیم!

پ.ن. حالا فرض کنید در مورد گونه های دیگر هم همین طور باشد. مثلن وقتی سگ هایی که توی خیابا همدیگر را می بینند به هم می پرند یا گربه ای به گربه ی غریبه ی نژاد دیگر (با صورت نا آشنا) فخ فخ می کند، شاید فقط بحث تعیین حوزه و رقابت نیست، یعنی اصل قضیه همان هست ولی از دید سگ و گربه قضیه فقط همین است که این عنترِ زامبی که من دیدم دیگر چه چیزی بود!

پیام بگذارید: